Tôi là Alan Pope và đây là bản video thứ 2 trong tháng đặc biệt
Ubuntu Month of Screencasts.
Tất cả các bản video được sản xuất trong tháng này có thể tải xuống tự do từ
trang web chúng tôi là screencasts.ubuntu.com
Trong bản video này chúng tôi sẽ nói chuyện một chút về Linux.
Chúng tôi sẽ không nói sâu về kỹ thuật lập trình
hoặc nói về các bộ phận hình thành Linux,
chỉ nói về những thứ đủ cho bạn được làm quen với.
Điều đầu tiên cần nói đến là về ông này, là ông Linus Torvalds.
Ông đó chính là người đã khởi động dự án Linux
vào năm 1991,
như một sở thích nhằm giải quyết một vấn đề nhỏ đang 'làm ngứa' thân mình.
Ông ta muốn có một hề điều hành kiểu giống Minix để nghiên cứu ở nhà.
Như thế, lúc đầu Linux đã được phát triển không phải vì lý do cạnh tranh với
bất kỳ sản phẩm nào khác ở thời điểm đó.
Nó được phát triển vì mục đích cá nhân, để làm việc riêng tại nhà
trên một máy tính cá nhân.
Vậy, Linux là một hệ điều hành (HĐH)
là phần mềm có vai trò quản lý và điều phối
việc chia sẻ các tài nguyên của một máy tính
Những tài nguyên đó là gì ?
Những tài nguyên máy tính chùng tôi muốn đề cập đến ở đây là
các thiết bị phần cứng thuộc cấu hình máy tính và
các thiết bị ngoại vi đã được gắn vào máy tính.
Ví dụ đối với chíp CPU, nhân Linux sẽ quyết định
chương trình nào có thể dùng đến CPU, vào lúc nào,
và được dùng như thế nào.
Ví dụ đối với bộ nhớ, nhân (kernel) sẽ quyết định bao nhiêu phần của bộ nhớ
sẽ được bố trí cho một chương trình cụ thể trong một thời gian và trong bao nhiêu lâu.
ngoài ra HĐH sẽ bố trí không gian trên các ổ đĩa để định dạng chúng
và quyết định về số phận của các gói thông tin đã nhận được từ
mạng cục bộ.
Vậy Linux kernel là một hệ điều hành và hệ điều hành này
quản lý phần cứng máy tính.
Hạt nhân Linux nằm giữa phần cứng, nằm ở dưới, và các ứng dụng đang chạy ở lớp phần mềm nằm trên hạt nhân.
Các chương trình ứng dụng cũng được gọi là phần mềm tầng lớp người dùng.
Có một loạt chương trình ứng dụng cho người dùng
đã được viết để chạy trong môi trường Linux.
Một loạt chương trình được gọi các chương trình công cụ GNU (GNU tools).
GNU là một dự án do ông Richard Stallman thành lập.
GNU là viết tắt của "GNU's Not Unix" (GNU không phải là Unix).
Chúng tôi sẽ nói thêm về giấy phép bản quyền GNU GPL và về dự án GNU
trong bản video tới, sẽ dành riêng để nói về các giấy phép bản quyền.
Trước mắt chỉ cần biết là Linux theo giấy phép bản quyền GPL,
là một giấy phép bản quyền đi kèm với nhiều quyền tự do : tự do sao chép,
tự do sửa đổi, phân phối lại và v.v.
Con vật này mang tên Tux. Như bạn thấy, đây là một con chim cánh cụt.
Nó là con vật làm biểu tượng cho hạt nhân Linux.
Cho nên bạn có thể thấy biểu tượng đó trên các trang web hay nói về Linux
hoặc trên các sản phẩm.
Ví dụ, tôi đã mua thiết bị này cách đây vài tuần,
và tôi đã ngạc nhiên khi nhìn thấy ghi trên hộp "works with Linux" và
một hình con Tux nhỏ, con chim cánh cụt, ở đấy.
Cái đó rất hay bởi vì người ta sẽ biết ngay là thiết bị này
sẽ hoạt động tốt với các máy tính đang chạy Linux.
Chúng ta nên biết rằng nhân Linux đang hỗ trợ cho rất nhiều phần cứng
ngay lập tức.
Chúng tôi cũng có thể khẳng định rằng Linux hỗ trợ nhiều phần cứng hơn các HĐH khác, nhất là Windows
và thật tốt hơn Mac OS X.
Linux có thể hỗ trợ tốt cho rất nhiều loại phần cứng
và bạn có thể cài đặt Linux trên khá nhiều thiết bị.
Ví dụ, ở đây chúng tôi có một máy chủ, một máy tính để bàn và một máy tính xách tay,
đều có thể chạy được Linux.
Bạn có những thiết bị mà bạn không thể nghĩ ra là giống như một máy tính
như máy ghi hình cá nhân, máy thâu TV, điện thoại di động, thiết bị chơi truyền thông
các máy tablet PCs và cả máy tính xách tay OLPC (One laptop per child),
chiếc máy tính màu xanh ở phía trên chính là máy OLPC.
Tất cả những thiết bị đó đều có thể chạy với Linux.
Bạn có thể tải một bản của nhân Linux từ trang web lưu lại các loại nhân Linux khác nhau, là kernel.org
Ở đấy, bạn sẽ tải được nhân Linux theo dạng mã nguồn gốc
để bạn compile nó thành chương trình binary có thể chạy được
Tuy nhiên, đa số người không càn làm như thế và sẽ nhận được 1 bản của nhân Linux từ một nguồn khác.
Ví dụ bạn sẽ nhận được một bản của nhân Linux khi bạn mua một bản phân phối Linux
Chúng ta có một vài bản phân phối Linux ở đây và chúng đều chung một điều,
là, thực tế chúng có rất nhiều điểm chung nhau,
nhưng điểm chung cho tất cả các bản phân phối Linux, là chúng đều có một bản của nhân Linux,
là phần mềm trọng tâm của tất cả các bản phân phối đó.
Nằm trên hạt nhân của Linux, bạn sẽ có thêm các tiện ích của dự án GNU và các ứng dụng khác.
Các ứng dụng đó đã được compile để chạy trong Linux.
Một bản phân phối mà tôi đặc biệt ưa thích là Ubuntu
và nó cũng đều có một nhân Linux, các công cụ GNU và một loạt ứng dụng khác,
mà chúng tôi sẽ xem kỹ hơn trong một lát.
Trước tiên hãy xem một chút về lich sử của một số bản phân phối Linux
Bạn có thể tham khảo một sơ đồ trực tuyến rất tuyệt vời,
được cập nhật thường xuyên.
Sơ đồ đó mang tên là "GNU/Linux distribution timeline"
Nếu ta di chuyển đến phần trên của hình rất to này
bạn có thể đọc được địa chỉ của trang web là futurist.se/gldt
Tôi sẽ đưa siêu liên kết này trên trang web của chúng tôi
Bạn có thể nhìn thấy những năm đầu là từ 1992
cho đến bây giờ, là năm 2007.
Ở phần dưới của sơ đồ ta có thể nhìn thấy một vài những bản phân phối Linux đầu tiên
khi thấy các dấu ba chấm "..." có nghĩa là các bản phân phối đó không còn nhận được hỗ trợ
hoặc chúng nó không còn được dùng nhiều nữa.
Có một bản phân phối có biệt danh là SLS, tức là Slackware Linux,
được rất ưa chuộng.
Khi chúng tôi kéo sang phía bên phải, bạn thấy nó vẫn còn dùng
và đã có những sản phẩm khác xuất phát từ bản Slackware.
Dưới hơn nữa, ta có bản Red Hat, cũng rất phổ biến.
Và đây, có rất nhiều bản phân phối xuất phát từ bản Red Hat.
Một ví dụ là bản phân phối Red Flag.
Red Flag Linux dựa vào Red Hat, đã được thiết kế cho một thị trường đặc biệt.
ví dụ như một khu vực địa lý.
Đây, có bản thân Red Hat ở đây, là đường đỏ ngay ở giữa,
nó vẫn còn được bảo trì cho đến hôm nay.
Một bản phân phối khác, đã có từ ngay những ngày đầu tiên
mà vẫn được ưa chuộng những ngày nay là Debian.
Debian lấy tên từ "Debby and Ian's distribution" (bản phân phối do Debby và Ian).
Bạn có thể nhận ra khá nhiều bản phân phối đã xuất phát từ Debian
bao gồm Ubuntu và các bản phân phối dựa vào Ubuntu là Edubuntu, Xubuntu và Kubuntu.
Bản thân Ubuntu đã làm cơ sở cho một số bản phân phối xuất phát như gNewSense.
Và Linux Mint
Rồi, ta đã hình dung được một phần nào
quá trình lịch sử của các bản phân phối Linux.
Bản phân phối tôi đang dùng là Ubuntu.
Và, như tôi đã khẳng định, Ubuntu được xây dụng xung quanh nhân Linux kernel.
Mỗi phiên bản mới của Ubuntu đều đi kèm với một phiên bản mới của nhân Linux.
Bản nhân Linux này đã được sửa đổi một chút so với bản nhân Linux có trên trang web kernel.org.
Bên tay trái bạn sẽ thấy các bản phân phối Ubuntu
đã được công bố.
Các bản phân phối đã bị gạch ra không còn được tiếp tục hỗ trợ.
Bên tay phải, bạn có thể xem các phiên bản nhân Linux kernel đi kèm từng bản phân phối.
Mỗi bản phân phối của Ubuntu sẽ lần lượt cung cấp theo một phiên bản mới của nhân kernel
phiên bản mới của nhân kernel có bổ sung thêm các gói điều khiển phần cứng (drivers),
kèm theo các chức năng mới hơn, khả năng quản lý tài nguyên tốt hơn,
quản lý năng lượng tốt hơn, etc.
Phiên bản Ubuntu mới nhất là 7.10,
còn mang tên là Gutsy Gibbon (con khỉ vược căn đảm)
và sử dụng nhân kernel phiên bản 2.6.22.
rất thích hợp để chạy với các máy tính xách tay.
Dựa trên nền của nhân Linux kernel, được biểu hiện bởi một con chim cánh cụt nhỏ,
chúng ta có những công cụ tiện ích của dự án GNU (GNU tools)
và một loạt ứng dụng khác.
Là những ứng dụng dành cho người dùng mà chạy được trong môi trường Linux.
Chúng tôi có giao diện đồ hoạ GNOME desktop để làm việc,
ứng dụng ghi chép Tomboy, trình duyệt web Firefox,
ứng dụng xử lý ảnh GIMP, trình gửi thư điện tử Evolution,
trình quản lý ảnh chụp F Spot,
trình quản lý máy quét hình SANE,
trình Ekiga để gọi điện thoại qua IP,
Pidgin để chat
và ngôn ngữ lập trình Python nếu bạn muốn phát triển các phần mềm.
Tất cả các gói phần mềm trên đã được tích hợp để hình thành một bản phân phối
và tên của bản phân phối này là Ubuntu.
Thông thường bạn sẽ không tác động trực tiếp với nhân kernel
bạn chủ yếu sẽ dùng các ứng dụng thông thường đã dành cho người dùng.
Tuy nhiên tôi sẽ thuyết minh cho bạn một số trường hợp mà bạn sẽ cần
tiếp cận, ít hoặc nhiều, với nhân kernel.
Đây là một ví dụ : nếu tôi mở thực đơn "System", "Administration",
và chọn "System Log" trong Ubuntu.
Tôi có thể đọc được một số thông báo liên quan đến máy tính của tôi, đã được đặt tên "wopr".
những thông báo này, chính do nhân kernel đã phát.
Bên tay phải, bạn có thể nhìn thấy một đống thông tin
dạng văn, toàn là những thông tin xuất phát bởi nhân kernel.
Nếu tôi có một hành động gì đó, như tháo ra chiếc webcam USB chẳng hạn,
bạn sẽ thấy xuất hiện một số thông tin mới ở phía cuối của trang nhật báo này
thông báo "USB disconnect", do một thiết bị USB đã bị tháo ra.
Bây giờ nếu tôi cắm nó lại,
chiếc webcam sẽ được nhận ra và đăng ký
và bạn sẽ nhận ra nó là một chiếc webcam loại Philips 740 ToUcam.
Tôi sẽ chứng minh là nó hoạt động tốt
Nếu tôi mở một ứng dụng khai thác webcam
và tôi cắm vào chiếc webcam Philips 740
chọn một độ phân giải thích hợp
Bạn hãy nhớ là trình điều khiển phần cứng này đã được tích hợp sẵn trong nhân kernel.
Cho nên phần mềm ứng dụng tôi sẽ dùng chẳng cần biết tôi đang dùng loại webcam nào.
Ồ... đây quả thật là một người khá đẹp trai... phải không ?
Hello!
Bây giờ tôi sẽ chụp lại một ảnh để làm kỷ niệm.
Nếu bây giờ tôi vào thư mục nhà của tôi.
Bạn sẽ nhận thấy rằng là chiếc webcam đã chụp ảnh rất tốt.
Tuyệt vời !
Vậy tôi đã khai thác một ứng dụng dành cho người dùng
để trao đổi với một thiết bị,
nhờ trình điều khiển đã được tích hợp sẵn trong nhân kernel.
Cám ơn bạn đã xem bản video này,
tất cả các bản video của chúng tôi đều có trên trang web
screencasts.ubuntu.com